Objawy
- krew w stolcu lub na stolcu;
- zmiana rytmu wypróżnień, ołówkowaty stolec;
- uczucie niepełnego wypróżnienia i bolesne parcie na stolec;
- śluz w stolcu, niedokrwistość, utrata masy ciała.
Objawy te często są przypisywane hemoroidom. Krwawienie z odbytu u osoby dorosłej zawsze wymaga badania. Wczesny rak odbytnicy może nie dawać żadnych dolegliwości i bywa wykrywany przypadkowo podczas kolonoskopii.
Diagnostyka
Podstawą jest badanie palcem przez odbyt i kolonoskopia z pobraniem wycinków. Kolonoskopia powinna objąć całe jelito grube, bo u części chorych występują jednocześnie polipy lub drugi guz w innym odcinku jelita.
Zaawansowanie miejscowe ocenia się w rezonansie magnetycznym miednicy. Badanie pokazuje, jak głęboko guz nacieka ścianę jelita, w jakiej odległości jest od zwieraczy i od powięzi otaczającej odbytnicę oraz czy powiększone są węzły chłonne. Obecność przerzutów ocenia się w tomografii komputerowej klatki piersiowej i jamy brzusznej. Przydatne jest też oznaczenie markera CEA. Przy bardzo wczesnych, małych guzach uzupełnieniem bywa ultrasonografia przezodbytnicza.
Jak zapada decyzja o leczeniu
Przed rozpoczęciem leczenia przypadek omawia konsylium wielodyscyplinarne: chirurg, onkolog kliniczny, radioterapeuta, radiolog i patomorfolog. O wyborze postępowania decydują przede wszystkim odległość guza od odbytu, głębokość naciekania, zajęcie węzłów chłonnych, odległość od powięzi mezorektum i stan ogólny chorego. Plan omawiam z pacjentem tak, aby rozumiał każdy etap i jego cel.
Leczenie
Bardzo wczesne guzy można w wybranych przypadkach usunąć miejscowo przez odbyt, bez wycinania całej odbytnicy. Decyzję o tym, czy takie leczenie wystarczy, podejmuje się po ocenie usuniętej zmiany pod mikroskopem.
W pozostałych standardem jest całkowite wycięcie mezorektum (TME), czyli usunięcie odbytnicy wraz z otaczającą ją tkanką tłuszczową i węzłami chłonnymi. Operację można wykonać metodą małoinwazyjną (laparoskopową) lub klasyczną. Najczęściej udaje się zachować zwieracze. Wykonuje się wtedy przednią resekcję odbytnicy, a ciągłość jelita odtwarza zespoleniem. Gdy guz nacieka zwieracze lub leży tuż nad odbytem, konieczne bywa usunięcie odbytnicy razem z odbytem i wyłonienie stomii na stałe.
Czasem na kilka tygodni lub miesięcy wyłania się stomię protekcyjną, która chroni zespolenie w okresie gojenia. Zamyka się ją w czasie drugiego, znacznie mniejszego zabiegu.
U wielu chorych z guzem miejscowo zaawansowanym operację poprzedza radioterapia, chemioradioterapia lub chemioterapia. Celem jest zmniejszenie guza, ograniczenie ryzyka nawrotu w miednicy i ułatwienie doszczętnej operacji. U części chorych guz całkowicie znika i w wybranych przypadkach można rozważyć ścisłą obserwację zamiast operacji. Szczegółowo opisuję to w artykule o leczeniu neoadiuwantowym raka odbytnicy.
Przygotowanie do operacji i pobyt w szpitalu
Przed zabiegiem warto przestać palić, zadbać o odżywienie i, jeśli to możliwe, o codzienną aktywność fizyczną. Chorzy, u których planowana jest stomia, przed operacją uczą się jej obsługi i mają oznaczone najlepsze miejsce jej wyłonienia. Po operacji stosuje się zasady szybkiego powrotu do zdrowia: wczesne uruchamianie, wczesne przyjmowanie płynów i posiłków oraz leczenie bólu, które pozwala swobodnie się poruszać.
Po leczeniu
Po operacji odbytnicy u części chorych przejściowo lub trwale zmienia się rytm wypróżnień: wypróżnienia są częstsze, naglące lub występują w kilku porcjach. Dolegliwości te zwykle stopniowo zmniejszają się w ciągu pierwszych miesięcy. Pomagają dieta, leki regulujące wypróżnienia i ćwiczenia mięśni dna miednicy, a w razie potrzeby specjalistyczna rehabilitacja.
Regularne kontrole obejmują badania krwi z markerem CEA, badania obrazowe i endoskopowe według ustalonego planu, zwykle przez pięć lat od zakończenia leczenia.
Najczęstsze pytania
Czy po operacji raka odbytnicy zawsze jest stomia?
Nie. U większości chorych udaje się zachować zwieracze i naturalną drogę wypróżnień. Stomia czasowa, jeśli jest potrzebna, zostaje zamknięta po wygojeniu zespolenia. Stomia na stałe jest konieczna głównie wtedy, gdy guz nacieka zwieracze.
Czy raka odbytnicy można leczyć bez operacji?
U części chorych po leczeniu przedoperacyjnym guz całkowicie się cofa. W wybranych przypadkach można wtedy rozważyć ścisłą obserwację z częstymi badaniami zamiast operacji. Taka decyzja wymaga dokładnej oceny i omówienia ryzyka z pacjentem.
Jak długo trwa całe leczenie?
Zależy od zaawansowania. Przy guzie leczonym od razu operacyjnie główny etap trwa kilka tygodni. Gdy operację poprzedza leczenie przedoperacyjne, całość, razem z przerwą przed operacją, trwa zwykle kilka miesięcy.
