Objawy

Objawy zależą od położenia guza. Guzy prawej połowy okrężnicy często dają przewlekłą niedokrwistość, osłabienie i spadek masy ciała, bez wyraźnych zmian w wypróżnieniach. Guzy lewej połowy częściej powodują zmianę rytmu wypróżnień, krew w stolcu, bóle brzucha i wzdęcia. Zaawansowany guz może doprowadzić do niedrożności jelita, która wymaga pilnej pomocy.

Wczesny rak okrężnicy zwykle nie daje objawów. Dlatego kolonoskopię warto wykonać profilaktycznie po 50. roku życia, a osoby, których bliscy krewni chorowali na raka jelita grubego, wcześniej, według zaleceń lekarza. Usunięcie polipa w czasie kolonoskopii zapobiega jego przemianie w raka.

Diagnostyka

Rozpoznanie stawia się na podstawie kolonoskopii z pobraniem wycinków. Tomografia komputerowa klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy pozwala ocenić zaawansowanie choroby. Przydatne są także morfologia i markery CEA oraz Ca 19-9.

Przed operacją trzeba obejrzeć całe jelito grube, bo czasem towarzyszą mu polipy lub drugi guz. Jeśli guz zwęża jelito i endoskop nie może go minąć, pozostałą część jelita ocenia się w kolonografii tomograficznej albo w kolonoskopii po operacji. Mały guz endoskopista oznacza tuszem, aby chirurg mógł go łatwo odnaleźć podczas laparoskopii.

Leczenie operacyjne

Podstawą leczenia jest usunięcie fragmentu jelita z guzem razem z naczyniami i węzłami chłonnymi oraz naczyniami, które go zaopatrują. W zależności od położenia guza wykonuje się prawostronną lub lewostronną hemikolektomię albo resekcję esicy. Zabieg można przeprowadzić metodą małoinwazyjną (laparoskopową) lub klasyczną. Ciągłość przewodu pokarmowego odtwarza się zespoleniem. Stomia nie jest rutynowym elementem operacji raka okrężnicy. Decyzję o jej wyłonieniu podejmuje się indywidualnie, w wybranych sytuacjach klinicznych, gdy wymaga tego bezpieczeństwo pacjenta i potrzeba ograniczenia ryzyka powikłań.

Wczesny rak w polipie

Jeśli rak zostanie wykryty w polipie usuniętym w czasie kolonoskopii, a badanie mikroskopowe wykaże korzystne cechy, samo usunięcie polipa może wystarczyć. W pozostałych przypadkach zaleca się operację z usunięciem węzłów chłonnych.

Operacja laparoskopowa

Laparoskopię wykonuje się przez kilka niewielkich nacięć, a usunięty fragment jelita wydobywa się przez jedno nieco dłuższe cięcie. Zakres usunięcia jelita i węzłów chłonnych jest taki sam jak w operacji klasycznej. Mniejsze rany zwykle oznaczają mniejszy ból, szybsze uruchomienie i krótszy pobyt w szpitalu. O wyborze metody decyduje m.in. wielkość guza, przebyte operacje i stan ogólny chorego.

Przygotowanie i powrót do zdrowia

Przed planową operacją warto przestać palić, zadbać o odżywienie i aktywność fizyczną. Po zabiegu stosuje się zasady szybkiego powrotu do zdrowia: chory wstaje i pije w dniu operacji lub następnego dnia, wcześnie wraca do jedzenia, a leczenie bólu pozwala mu swobodnie się poruszać. Po operacji laparoskopowej pobyt w szpitalu trwa zwykle kilka dni.

Gdy guz powoduje niedrożność

Niedrożność jelita wymaga pilnego leczenia w szpitalu. Zależnie od sytuacji wykonuje się operację w trybie pilnym albo, w wybranych przypadkach, zakłada się endoskopowo stent, który udrażnia jelito i pozwala przygotować chorego do planowej operacji.

Leczenie uzupełniające i kontrole

O chemioterapii po operacji decyduje wynik badania histopatologicznego, przede wszystkim zajęcie węzłów chłonnych. Chemioterapię zaleca się zwykle, gdy rak objął węzły chłonne, a czasem także bez ich zajęcia, jeśli guz ma niekorzystne cechy. Prowadzi ją onkolog kliniczny. Po leczeniu obowiązuje plan kontroli obejmujący badania krwi, tomografię komputerową i kolonoskopię.

Gdy rak daje przerzuty, na przykład do wątroby lub płuc, leczenie planuje konsylium. Część chorych może zostać zakwalifikowana do usunięcia przerzutów razem z leczeniem systemowym.

Najczęstsze pytania

Czy po operacji raka okrężnicy będę miał stomię?

Zwykle nie. Po usunięciu fragmentu okrężnicy jelito łączy się zespoleniem. Stomię wyłania się tylko w wybranych sytuacjach, najczęściej przy operacji w trybie pilnym lub w przypadku zmian, których nie można bezpiecznie usunąć.

Kiedy można wrócić do codziennych zajęć?

Do spacerów i lekkich czynności wraca się od razu po wyjściu ze szpitala. Do pracy biurowej zwykle po kilku tygodniach, a do dźwigania i dużego wysiłku stopniowo, według zaleceń po wizycie kontrolnej.

Czy rak jelita grubego jest dziedziczny?

U większości chorych nie. U niewielkiej części występują dziedziczne zespoły zwiększające ryzyko. Warto o nich pomyśleć, gdy na raka jelita grubego zachorowało kilka osób w rodzinie lub ktoś zachorował w młodym wieku. Wtedy pomocna jest poradnia genetyczna.